• Konya22 °C
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Gerçek Türkçeye gitmeliyiz
20 Nisan 2014 Pazar 08:50

'Gerçek' Türkçe'ye gitmeliyiz

Oscar törenlerinden sonra sosyal medyadan çıkıp hepimizin gündemine giren selfie çılgınlığı, beraberinde yeni bir tartışmayı da getirdi.

Oscar ödül töreninde bir grup sanatçının yapmasıyla gündemimize giren selfie'ye, Türkçe karşılık arama çabaları da başladı malumunuz. Yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar üreten TDK'nın da teklif ettiği söylenilen bazı kelimeler vardı. Önce oradan başlayalım. Bir dile yeni gelişmelere bağlı olarak kelime eklenmesinin usul ve yöntemiyle devam edelim.

'Selfie'den başlayalım. Önce şunu da belirtelim, bu kelime bugün geniş teşhircilik imkânları barındıran bulaşıcı bir kavrama dönüştü. Bu imkânın nasıl kullanıldığını, mahremiyetin nasıl şedit bir darbeye maruz kaldığını kısa bir internet gezisi ortaya koyar! Diller birbirinden kelime alır, bu tarih başlangıcından beri bilinen bir şey. Aktif diller, hâkim diller, hükümranların dilleri daha çok kelime verir, böyle olmayanlar daha az verir ve çok alır. Eğer dile yeni giren kelime karşılık bulmazsa, anlam alanı bir süre tam belli olmaz. Bütün dünyada bu alışveriş son yıllarda çok hızlandı. Tabii verenler az, alanlar çok. Türkiye/Türkçe de alanlardan. Alırken, kendi dilimizden karşılık bulduğumuz bir hayli kelime var. 'Sanal' bunlardan biri. Sanal 'virtual'in tam karşılığı mı? Bu şüpheli. Virtual, 'bilkuvve, tasavvurî, gözle görülen, mukadder, takdirî' olarak karşılanmıştır. Sanal'ın esasen imaginary-hayalî, muhayyel karşılığı olduğu söylenebilir. Her neyse, artık 'sanal' deniliyor. İran'da 'mecazî' denildiğini de kaydedelim.

BATI, İNCİL'İN DİLİ LATİNCE'YE BAŞVURUYOR

Parantez açıp bunu da soralım, çokça konuşuluyor. Arapça tesiri altında kurulan Türkçe'ye varsın İngilizce kelimeler girsin diyorlar…

Bakın bazı diller var ki, gelen bütün kelimeleri kabul eder. Bazı diller de kendi kelimeleri ile ifade eder veya kelimeyi kendine uydurur. Türkçe'nin 19. yüzyılda böyle güçlü bir dil olduğunu söyleyebiliriz. 19. yüzyıl bizim için Batı'nın ilminin, tekniğinin, edebiyatının, sanatının iktibası-tercümesi çağıdır. Bu tercüme dönemi dilimize çok sayıda kelime kazandırmıştır. Bu kelimelerin çoğu Arapça köklerden yapılmıştır. Bunda da acayiplik yoktur, Batı'da kelime yapımı için başvurulan dil İncil'in dili olan Latince'dir. Osmanlı bir medeniyet dili inşa etmek istemiştir, bu yüzden Kur'an'ın dilini seçmiştir. Fakat bu kelimeler Arapça'da yenidir, dolayısıyla anadili Arapça olanların da bilmediği kelimelerdir. Osmanlı böyle bir karşılık bulduğunda, hem Türkçe için, hem Farsça için hem de Arapça için bunu yapmıştır. Nitekim bu kelimelerin büyük çoğunluğu bu dillerin ortak kelimeleri olmuştur.

YENİ KELİMELER TUTMADI

Kelime karşılıkları üretmek kimin görevi peki? TDK'nın değil mi?

Dil devrimi bir medeniyet değiştirme hamlesi idi. O yüzden medeniyetimizin kelimelerini bıraktık, yeni kelimeler uydurduk. (Bu uydurma kelimelerle medeniyet davası güdenlere de şaşıyorum) Onların çoğunu tutturamadık, şimdi Latince kökten kelimeler dilimizde habire çoğalıyor. Batı'dan gelen günlük dilin kelimelerine karşılık bulmak Dil Kurumu'nun hiç bir zaman asli işlerinden olmamıştır. Fakat zarureten bunu yapmaya çalışmışlardır. Bu kadar zamanda hepi topu 200 sayfa tutan açıklamalı bir sözlük ortaya koyabilmişlerdir: Yabancı Kelimelere Karşılıklar Sözlüğü. Bunların bir kısmı yerindedir, tutmuştur. Bir kısmı Öztürkçe zorlaması yüzünden, dilin ruhuna uymadığından, hatta bir kısmı açıkça taciz ettiğinden tutmamıştır. Bazı kelimelerin karşılıklarını halk bulmuştur. Buzdolabı gibi. Bazılarını yazarlar, ilim adamları kendileri bulmuş ve kullanmışlardır.

OSMANLI'DA DİL KURUMU DA İHTİYAÇ DA YOKTU

Bu arada Türk Dil Kurumu'nun günlük dille ilgili kelimelere karşılık bulmaya çalıştığını, terimler alanına, ilim diline girmediğini söylemek durumundayız. Batı'dan gelen kelime akışına karşı karşılık vermek Türk Dil Kurumu'nın belli başlı önemli işlerinden biri olmalıydı. Fakat hiçbir zaman olmamıştır. Belli başlı bir iş olduğunda da sadece dilciler, dilbilimciler yani teknisyenler değil, yazarlar, edebiyatçılar da işin içinde olmalıdır. Dil Kurumu başlangıçta Doğu dillerine karşı konumlandırıldığı için, Batı dillerine karşı zayıf kalmıştır. Bu son dönemde yapılabilirdi. Fakat böyle bir akıl TDK için bir türlü söz konusu olamamıştır!

İhtiyaç duyulan her kelimeye bir karşılık üretilmesi gerekiyor o halde. Peki, bu eskiden nasıl gerçekleşiyordu? Benzer kurumlar yoktu…

Kurum olmasa da, karşılık verenler bulunur! Osmanlıların dil kurumu filan yoktu. Fakat Batı'dan gelen birçok kelimeye doğru karşılıklar bulunmuştu. Tabii terimler konusunda bazı heyetlerin, encümenlerin oluşturulduğunu da unutmayalım. Neticede Fransızca öğretime başlayan Tıp öğretimi başta olmak üzere birçok bilim dalında çok sayıda kelime üretilmiştir.

TDK ALEYHİNE KAMPANYA YÜRÜTÜLÜYOR

Türk Dil Kurumu, eskiden beri ürettiği bazı Türkçe karşılıklar dolasıyla eleştiriliyordu. Son zamanlarda özellikle sosyal medyada bu eleştiriler sıklaştı. Otobüs için 'oturgaçlı götürgeç' gibi karşılıklar mesela komik bile bulundu, bulunuyor.

Tabii, Dil Kurumu'nun yaptığı bir sürü kötü, menfi işten ötürü eleştirilmesi mümkündür, fakat verdiğiniz türden örneklerin TDK tarafından uydurulduğunu ispat etmek mümkün değildir! Hatta diyebiliriz ki, TDK'nın yaptıklarını kötülemek isteyenler böyle abartılı karşılıklar uydurmuş olabilirler. TDK, yeniden düzenlenebilir.

DİLİN RUHUNU GÖZ ARDI EDİYORLAR

Türk Dil Kurumu'nun önerdiği bazı kelimeler toplum tarafından da kabul edildi, bilgisayar gibi, yazıcı gibi… Fakat bazı kelimeler de yerleşmedi. Bunu nasıl anlamamız gerekir?

Dilin bir maddesi var, bir de ruhu... O dili iyi konuşanlar, yazanlar o ruhu kavramışlardır. Maalesef Dil Kurumu dilin ruhunu değil, maddesini, şeklini esas almıştır. Aşırı Öztürkçecilik, tasfiyecilik ağır basmıştır. Böyle olunca milletin dili ile konuşmak ve düşünmek imkânsız hale gelir. Bu da sonuç almayı güçleştirir.

Peki, bu dil meselesini bu kadar önemli yapan ne? Mesela internet, dünyanın bütün dillerinde aynı şekilde kullanılıyor. Üreten dilin ürettiği şekliyle kalıyor.

Teknoloji icat edenler, ilim üretenler aynı zamanda dillerini zenginleştirenlerdir. Bir icat, bir keşif kelimeleriyle geliyor. Bunu siz başarabilseydiniz, sizin kelimeleriniz dünyaya yayılırdı. Biz bu durumda alıcıyız. İnternet bütün dünya dillerinde aynı. 'Ağ' veya 'genelağ' karşılığı var, fakat neredeyse kullanan hiç kimse yok. Bilgisayar terimlerinin, internet terimlerinin bir kısmı Kurum tarafından, bir kısmı işe kafa yoran uygulayıcılar tarafından Türkçeleştirilmiştir. Kompüter, önce elektronik beyin sonra bilgisayar olmuştur. Azeriler hâlâ kompüter (kompyuter) diyorlar.

ÖZEL BİR KURUMA GEREKİYOR

Bir de şöyle bir algı var; TDK'da birkaç tane adam bir masanın etrafına oturup yeni Türkçe karşılıklar buluyorlar diye. TDK'de kelime üretme sürecinin nasıl işlediğini biliyor muyuz? Ya da bir sözlük oluştururken nasıl tercihlerde bulunuyor?

Bunun çok karmaşık bir mekanizması olduğunu söylemek zor. Kurumun zaman zaman dilcileri bir araya getirip böyle çalışmalar yaptığı tahmin edilebilir. Keşke bununla ilgili sürekli bir birim olsa, devamlı araştırsa, karşılıklar bulsa. Bu karşılıklar sınansa, daha sonra devlet kurumlarında kullanılarak yaygınlaştırılsa. Dil Kurumu Devlet içinde bir kurum ama Devlet bunun farkında değil!

TDK, kelime karşılığı üretme vazifesini terketti

TDK sanki sadece kelime karşılıkları üreten bir kurum konumunda. Kısaca ifade etseniz, sizin gözlemlediğiniz kadarıyla TDK'nın çalışmaları nasıl?

Dil Kurumu 1930'larda, 1940'larda medeniyet dilimizin Arapça Farsça kelimelerini tasfiye maksatlı bir kurum olarak devletin bir cihazı olarak kullanılmıştır. 12 Eylül darbesinden sonra fiilen Devlet içine alınarak tek parti hakimiyetinin dışına çıkarılmıştır. Ondan sonra Kurum'a gerçek bir fonksiyon verilememiştir. Bugün Dil Kurumu'nun yaptığı en dişe dokunur iş kitap yayınlarıdır. Dil Kurumu'nun bundan önceki başkanı TDK'nın topu attığını, alanını tamamen terk ettiğini açıkça ilan etmiştir. Bunu hem de Türkçe Sözlük'ün son baskısında yapmıştır. Dil Kurumu, öncelikle Türk dilinin yabancı dillerden korunması için harekete geçmelidir. Ekseriya devlet kurumları bir çok yabancı kelimeyi dilimize sokmakta, bu kelimeler kanun, yönetmelik vb. metinlerle yaygınlaştırılmaktadır. Aslında devlet aklı buna çare bulmakta zorlanmaz. Buna rağmen, bugüne kadar ciddi bir adım atılmış değil.

Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Senin Şehrin, Senin Siten
  • Konya'ya karşı yürütülen algı operasyonlarının amacı ne
  • Altınekin'de temizlik ve hijyen eğitimi
  • Ak Parti Konya Gençlik Kolları Başkanı'nın istifası istendi!
  • Putin şaşkına çevirdi! Trump'a tam destek
  • Ak Parti Konya Kadın Kolları Başkanı istifa etti

Tüm Hakları Saklıdır © 2013-2015 Haber Konya | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : +90 332 351 66 50 | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA